تاريخچه ثبت احوال استان اصفهان

بسمه تعالی

پيدايش ثبت احوال در ايران و تأسيس آن در اصفهان

 

برای نگارش تاريخچه ثبت احوال ناچاريم به سالها پیش برگشته و تاريخ صد سال اخير را مرور نمائيم :

همان طور که همه می دانيم تا قبل از نهضت مشروطيت در ايران قانونی وجود نداشت و همچنين اداره و سازمانی نبود اما پس از تصويب قانون اساسی در سال 1285 و متمم آن وجود اداره و سازمانهایی همچون ثبت احوال احساس شد مخصوصاً در مواقع رأی گيری اما آنچه سبب تأخير موضوع می شد عدم ثبات سياسی دولتهای مستعجل که گاه هر دو ماه يا سه ماه بيشتر دوام نداشتند و سپس وقوع جنگ جهانی اول (1292-1296) که ايران از صدمات آن بی نصيب نماند .

پس از پایان جنگ از آنجائيکه دولت ميرزاحسن وثوق الدوله بخاطر پاره ای از اقدامات از ثبات بيشتری برخوردار بود دست به اقداماتی از جمله تأسيس اداره احصائيه و سجل احوال مملکتی زد . برابر اسناد تاريخی هيئت دولت به تاريخ روز پنج شنبه 20 شهريور 1297 خورشيدی برابر با 5 ذي الحجه 1336 قمری به رياست حسن وثوق الدوله رئيس الوزرا تشکيل جلسه داد و بنا به پيشنهاد رئيس دولت ، نظام نامه احصائيه و سجل احوال مملکتی را در 41 ماده تصويب نمود . در ماده يک مصوبه آمده پس از نشر و اعلام قانونی اين حکم و با رعايت ماده 39 همين قانون تمام اتباع ايرانی بايد دارای سجل احوال رسمی باشند البته ماده 39 حکم را شامل کل ممالک ايران دانسته اما تصريح می نمايد که اجرای آن تدريجی خواهد بود و البته بايد در تهران اجرا شود و بعد در ساير نقاط دفاتر سل احوال داير شود .

به هر حال آنچه از اسناد و مدارک برمی آيد نظام نامه مورد اشاره به غير از تهران آن هم در مقياس کوچک به ساير بلاد نرسيد و شايد در خود تهران هم متوقف شد . البته به دلايل و اشکالات متعدد نظير استقبال نکردن مردم ، به تصويب نرسيدن قانون در مجلس و ساير موانع  احتمالاً سياسی (توضيحات) ناگفته نماند که تعدادی اوراق سجل احوال تهران از دی ماه سال 1297 به بعد و قطعاً اواخر سال 1298 صادر شده که در بعضی از حوزه های تهران به بيست هزار نيز رسيده است . در ماده 31 سجل احوال که در سال 1304 به تصويب مجلس رسيده تصريح می کند اوراق سجل اول که قبلاً در تهران تنظيم شده قانونی است مشروط به اينکه به دفاتر جديد انتقال يابد . اسناد تاريخی نشان دهنده اين است که 6 – 7 سال بعد در مجلس پنجم شورای ملی اولين قانون رسمی راجع به سجل احوال کشور به تصويب رسيد .

اولين قانون سجل احوال مصوب مجلس شورای ملی :

مجلس پنجم شورای ملی به تاريخ روز دوشنبه چهاردهم ارديبهشت ماه 1304 خورشيدی برابر با دهم شوال 1343 قمری به رياست ميرزا حسين پيرنيا نائينی ( مؤتمن الملک ) تشکيل جلسه رسمی داد و باتفاق آراء قانون احصائيه و سجل احوال مملکتی را در چهار فصل و 35 ماده تصويب نمود . شایان ذکر است که تا اين تاريخ رضاخان سردار سپه هنوز نخست وزير بوده و از سلسله پهلوی نامی در بين نبوده است . در ماده يک اين قانون آمده است عموم اتباع ايرانی بايد پس از يک سال از تاريخ تأسيس شعب سجل احوال در ایالات و ولایات باید دارای ورقه هويت باشند و در ماده 35 نيز آمده وزارت داخله ( وزارت کشور فعلی ) مأمور اجرای مواد اين قانون است که بلافاصله پس از تصويب وسايل اجرای آن فراهم و پس از شش ماه شروع به اجرا نمايد . شایان ذکر است که در مصوبه هيئت دولت در سال 1297 در ماده 41 آن وزير داخله و وزير عدليه ( دادگستری ) را مأمور اجرای حکم دانسته و لذا به موجب همين قوانين که به تصويب مجلس رسيده بود در شهرهای بزرگ به غير از تهران و از جمله در شهر اصفهان هم اداره احصائيه و سجل احوال داير می شود .

ثبت احوال يا سجل احوال شهرستان اصفهان در سال 1304 خورشيدی در عمارت رکيب خانه واقع در خيابان صوراسرافيل ( استانداری فعلی ) تأسيس و اولين سند سجلی در تاريخ 23/11/1304 در حوزه 2 تنظيم شد . اما عمارت رکيب خانه در زمان حکومت مسعود ميرزا ظل السلطان فرزند ناصرالدين شاه محل درشکه خانه حکومتی بود و در هنگام تأسيس اداره احصائيه و سجل احوال در سال 1304 متعلق به يکی از فرزندان يا نوه های نامبرده بوده است ( گويا کامران ميرزا ) که از همان موقع مالکيت آن به ثبت احوال واگذار شد و بعدها در زمان تأسيس ثبت اسناد و املاک سند بنام اداره احصائيه و سجل صادر گرديد . چنانچه کاشی سردرب آن تا اواخر دهه 1360 سالم و نام اداره آمار و ثبت احوال برآن نقش بسته بود .

به هرحال اداره احصائيه و سجل احوال ، آمار و ثبت احوال و بعدها اداره کل ثبت احوال استان اصفهان از بدو تأسيس در سال 1304 لغايت اسفند ماه 1353 در اين عمارت دائر بود . از آنجائيکه اين بنا جزء آثار باستانی قرار داشت لذا بنابر توافق نامه ای که بين آقای اکبرزاد استاندار وقت و آقای حسين بديعی مدير کل ثبت احوال استان اصفهان و رئيس اداره فرهنگ و هنر ثبت احوال ساختمان ملکی خود را در قبال يکسال اجاره بها ساختمان استيجاری عباس آباد که متعلق به محمود فيض بود واگذار نموده و مبلغ اجاره ماهيانه هفده هزار تومان تعيين شده بود . به هرحال ثبت احوال بلافاصله محل را تخليه و ظرف يک هفته به ساختمان استيجاری مذکور نقل مکان نمود که قریب به 20 سال از اسفند 1353 لغايت شهريور 1373 در محل ياد شده استقرار داشت . از شهريور ماه 1373 ثبت احوال به ساختمان فعلی انتقال يافته است . تشکيلات و سازماندهی ثبت احوال در شهر اصفهان از بدو تأسيس علاوه بر دايره امور دفتری دايره ضبط ( بايگانی اسناد – تمرکز اسناد سجلی فعلی ) از 5 حوزه شهری و تعداد 18 حوزه روستائی تشکيل شده است . حوزه يک از شرق به خيابان چهارباغ عباسی از جنوب به رودخانه زاينده رود ، از غرب به محله اليادران – خيابان خيام و از شمال به خيابان خوش ( طالقانی ) محدود می شد . حوزه 2 از شرق به خيابان چهارباغ پائين ، از جنوب به خيابان طالقانی ، از غرب به محله جوزدان و از شمال به خیابان فروغی محله مورنان محدود می شد .حوزه سه از غرب خيابان چهارباغ پائين و شمال خيابان مدرس محله خاوجان (خابجان) و از جنوب خيابان سپه حافظ، احمد آباد و شرق خيابان سروش (پائين) دروازه می شد.حوزه چهار از غرب چهار باغ عباسي و جنوب خيابان كمال اسماعيل (دنبال رودخانه) و ازشرق به محله ترواسكان خيابان بزرگمهرمی شد . حوزه پنج تمامي جنوب زاينده رود غرب به محله مارنان دستگرد خيار و جنوب به خيابان (جاده فلاورجان زرين شهر) محدود می شده است. حوزه هاي روستاوي از حوزه 6 الي 12 منطقه لنجانات كه در حال حاضر شامل چهار اداره مي باشد .

سایر حوزه های ثبت احوال اصفهان :

حوزه 13 دهستان جي، حوزه 14 دهستان قهاب، حوزه 15 دهستان كراج(كرارج) وحوزه  دهستان براآن ، حوزه 17 دهستان برخوار شرقي که اكنون ثبت احوال برخوار به مركزيت دولت آباد می باشد، حوزه 18 برخوار غربي که اكنون ثبت احوال شاهين شهر است ،حوزه 19 و 20 و 21  دهستان ماربين که اكنون ثبت احوال خميني شهر است ، حوزه 22 دهستان رودشت که اكنون شامل دو بخش بن رود و جلگه در قلمرو ثبت احوال كوهپايه است ، حوزه 23 دهستان قهپايه اكنون ثبت احوال كوهپايه می باشد ، دهستان جرقويه عليا وسفلي تا اوايل دهه  30 جزء ثبت احوال شهرضا بوده و پس از الحاق به اصفهان حوزه 24 جرقويه سفلي و حوزه 25 جرقويه عليا بوده است.

در سال هاي بعد از دهه 40 به بعد بعلت افزايش جمعيت و گستردگي شهر تغييراتي در حوزه حاصل شده است.

پرچم جمهوری اسلامی ایران
بالای صفحه
برو به بالای صفحه
دسترسی سریع